Het imago van vertalers in de pers en op sociale media

In de loop van de jaren is het beroep van vertaler aanzienlijk veranderd en daarmee ook hoe het wordt weergegeven. In tegenstelling tot het stereotiepe beeld van een taalprofessional die op pen en papier werkt aan de vertaling van een literair werk, worden we tegenwoordig geconfronteerd met een compleet andere realiteit waarin vertalers bijna uitsluitend op een scherm werken en onlinewoordenlijsten en -databanken raadplegen. 

In het digitale tijdperk vormt technologie niet enkel een bedreiging voor vertalers, maar is het ook een hulpmiddel. Daarnaast is het ook een van de middelen waarmee ze zichzelf aan de wereld laten zien. Het imago van vertalers is aanwezig op sociale media, waar taalprofessionals de realiteit van hun werk laten zien, maar ook in de pers, waar hun imago bijna altijd wordt weergegeven door journalisten die over het algemeen enkel het beroep van vertaler vanuit het standpunt van een buitenstaander kennen. 

Sociale media hebben een revolutie teweeggebracht in de manier waarop vertalers zich aan de wereld laten zien en hoe ze met elkaar en met het publiek omgaan. Via sociale media kunnen ze hun werkervaringen delen, volgers (zowel collega's als niet-vertalers) taalkundig advies geven en een ruimte creëren waar professionele vertalers met potentiële klanten kunnen netwerken.

Op sociale media zijn talloze profielen van professionele vertalers terug te vinden, zoals dat van Martina Di Carlo (op Instagram @martinadicarlo_translator), wiens geplaatste berichten variëren van: “Tre cose che avrei voluto sapere a inizio carriera” (“Drie dingen waarvan ik wilde dat ik ze aan het begin van mijn carrière had geweten”) tot een reel over “Come si dice ‘essere al verde’ in inglese e in tedesco?” (“Hoe zeg je ‘essere al verde’ in het Engels en Duits?”). 

Het beste sociale mediaplatform waar professionele vertalers kunnen netwerken met collega's en klanten is LinkedIn. Op dit platform zijn talloze profielen van vertalers terug te vinden, waaronder dat van Madalena Sánchez Zampaulo. Zij laat zien hoe regelmatig gebruik van LinkedIn na verloop van tijd een van de meest effectieve middelen is gebleken om professionele relaties en klantenrelaties op te bouwen.

Aangezien de sociale media een platform voor zelfrepresentatie bieden waarop vertalers hun werkleven vanuit hun eigen standpunt kunnen laten zien, dienen ze als middel om de vooroordelen waar deze beroepscategorie vaak mee wordt geconfronteerd, te doorbreken. In een artikel op de Italiaanse webpagina Il Post genaamd La solitudine dei traduttori (De eenzaamheid van vertalers), staat het volgende geschreven: “In de ranglijst van eenzame beroepen strijden vertalers met vuurtorenwachters om de eerste plaats.” Dat wordt echter weerlegd door Instagramberichten zoals die van Francesca Castellitto (op Instagram @traduteacher), die met eenvoudige foto's laat zien hoe het leven van vertalers ook vol kan zitten met interpersoonlijke relaties, reizen en voldoening. In de beschrijving van een bericht legt Castellitto zelf uit hoe de flexibiliteit die eigen is aan deze baan haar in staat heeft gesteld hobby's te ontwikkelen en vrij te reizen. Ze was bovendien in staat om vrije tijd met werk te combineren, een voorrecht dat ze niet zou hebben gehad als ze een ander beroep had gekozen.

Zoals we eerder al hebben gezien, stellen sociale netwerken vertalers in staat om zichzelf beroepsmatig te beschrijven, maar in kranten worden vertalers vaak vanuit het standpunt van een buitenstaander weergegeven. Er zijn gevallen waarin journalisten de kant van de vertaler kiezen en niet alleen benadrukken dat dit beroep onvervangbaar blijft ondanks de dreiging van technologie, maar ook de waarde van vertalen erkennen als een beroep dat vaak over het hoofd wordt gezien of niet wordt gewaardeerd. Journalisten beschrijven vertalers in feite over als vakmensen van wie de verdiensten onvoldoende worden erkend, ook wat betreft hun salaris. Dit narratief is gebaseerd op een gevoel van onrechtvaardigheid en gebrek aan erkenning, wat de vertalers zelf ook aanvoelen. Journalisten steunen deze zaak en publiceren artikels over de eis van vertalers om hun naam op de kaft van de boeken die ze vertalen te vermelden. De verschillende artikels in The Guardian^[i] over de strijd van vertaalster Jennifer Croft, die op Twitter aankondigde dat ze geen boeken meer zou vertalen totdat haar naam op de boekenkaft werd vermeld, zijn hier een voorbeeld van.

Aan de andere kant kunnen journalisten ook bijzonder kritisch zijn bij de beoordeling van het werk dat vertalers leveren, waarbij ze zich enkel richten op het eindproduct en geen rekening houden met het volledige vertaalproces. Een voorbeeld hiervan is de kritiek op vermeende vertaalfouten die catastrofale gevolgen met zich meebrengen, zoals de onjuiste weergave van het antwoord van de Japanse premier Kantaro Suzuki op het Amerikaanse ultimatum. Dat wordt door de pers vaak beschreven als de reden waarom de atoombom op Hiroshima werd afgevuurd.^[ii]

Het beeld van vertalers op sociale netwerken en in de pers is daarom het resultaat van een aanzienlijke transformatie als gevolg van de razendsnelle technologische en sociale evolutie die we hebben doorgemaakt en nog steeds aan het doormaken zijn. Sociale netwerken en kranten zijn totaal verschillende communicatie- en expressiemiddelen wat betreft hun doel, makers en publiek. Hieruit volgt dat de manier waarop het beroep wordt weergegeven varieert afhankelijk van het gebruikte communicatiekanaal. Sociale media geven professionele vertalers de ruimte om hun ideeën op hun eigen manier uitdrukken en daarnaast hebben ze ook de kans om bestaande stereotypen en mythes te ontkrachten. Aan de andere kant zijn kranten in staat om de stem van vertalers te versterken en de publieke opinie te beïnvloeden. Journalisten moeten er daarom voor zorgen dat het beroep van vertalers op een eerlijke, respectvolle en accurate manier wordt weergegeven. Er moet ook rekening gehouden worden met de waarde van vertalers als bemiddelaars tussen talen en culturen in een samenhangende en geglobaliseerde samenleving. 

Bibliografie

https://www.atanet.org/business-strategies/social-media-and-translators/ 

https://www.internazionale.it/notizie/anna-franchin/2024/04/09/traduttori-automatici-studiare-lingue 
  

[i] https://www.theguardian.com/books/2021/sep/10/why-translators-should-be-named-on-book-covers; https://www.theguardian.com/books/2023/jul/03/translation-is-an-art-why-translators-are-battling-for-recognition. 

[ii] https://www.nsa.gov/portals/75/documents/news-features/declassified-documents/tech-journals/mokusatsu.pdf.